Tradizio batzuen aurkako borrokan

Emakumeen mutilazio genitala mundu mailan egiten den praktika da eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa, zoritxarrez, ez dira hortik libratzen. Hain zuzen, Eusko Jaurlaritzak, hainbat sailekin lankidetzan, praktika horren aurkako gida bat garatu zuen, mutilazioa emakumeen eta nesken artean gerta ez dadin. Izan ere, Munduko Osasun Erakundeak berak berresten duenez, prozedura horiek ez dute inolako onurarik emakumearentzat, eta, berez, hemorragiak, kisteak, arazo larriak, erditzearen konplikazioak eta jaioberriaren heriotza-arriskua eragin ditzakete. Haurtzaroan egin ohi da, beti ere 15 urte bete baino lehen. Eta bere praktika arrazoi erlijiosoengandik, sexuagatik edo tradizioagatik izaten da, baina errealitatea da emakumeen eta nesken giza eskubideen urraketa larria dela. Ildo horretatik, Eusko Jaurlaritzak (Osakidetzak, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika Sailak eta Emakundek) gida bat dute herritarren eskura, emakumeen mutilazio genitalari buruz gaur egun dagoen ezagu-tza zabaltzeko. Halaber, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako osasun eta gizarte- eta osasun-arloko profesionalen jarduera-jarraibideak gomendatzen dira; batez ere, praktika horiek egiten diren herrialdeetako etorkin-komunitateetan lan egiten duten gizarte eta osasun-arloko profesionalei zuzenduta. Helburua da horrelako praktikak egiten dituzten emakumeei eta neskei arreta emateko jarduera eraginkorrak bultzatzea, eta, bereziki, Euskal Autonomia Erkidegoan bizi diren neska gehiago biktima izan daitezen saihestea. Azken finean, "tresna honekin erantzuna eman nahi zaio osasun-zerbitzuetara jotzen duten eta praktika horiek egiten diren herrialdeetatik datozen emakumeak Euskadira iritsi ondoren osasun-arloan sortu diren egoera horien aurrean nola jokatu jakiteko beharrari", gidan nabarmendu dute. Izan ere, Osakidetzak nabarmendu duenez, helburua da haiekin eta haien ingurunearekin konfiantzazko harremana ezartzea, "horixe baita lehen pausoa emakumeek eta beren bikotekideek beren gorputzaz eta beren ongizateaz bestelako kontzientzia har dezaten, eta elkarrizketari ekitea, beren alabek mutilazioak jasan ditzaten eragozteko". Hala, gidan zehazten dutenez, emakumeen genitalen mutilazioa emakumeen eta nesken aurkako jardunbide kaltegarria da, baina ez da bakarra; hari heltzeko, aintzat hartu behar dira genero-desorekan oinarritutako beste kultur usadio tradizional guztiak. lldo horretan, 2015-2030 aldiko garapen jasangarrirako helburuen artean jaso da "emakume eta neska guztientzat kaltegarria den jardunbide oro ezabatzea, esaterako haurren ezkontza goiztiar eta behartua edo emakumeen genitalen mutilazioa". Baina, horrez gain, badira gogorarazi beharreko beste jardunbide kaltegarri batzuk, hala nola "emakumeak elikatzera behartzea; emakumeei beren emankortasunaren kontrola galarazten dieten tabu eta jardunbideak; erditzearekin lotutako elikadura-tabuak eta jardunbide tradizionalak; semeak izatea nahiago, horrek alabaren estatusarentzat dakarren guztiarekin; nesken haur-hilketa; haurdunaldi goiztiarrak; edo ezkonsaria". Beharrezkoa da emakumeen eta nesken aurkako jardunbide kaltegarri guztiak batera eta elkarrekin lotuta ulertzea, guztiek baitituzte oinarri-tzat genero-desoreka eta sexubazterkeria. Ildo horretan, azken hamar urteetan mundu osoan areagotzen ari diren hiru jardunbide kaltegarri hauei batera heltzea proposatu du NBEk: hain zuzen, gizonezko semea nahiago izateari eta horrekin lotutako jaio aurretiko hautaketari; Emakumeen Genitalen Mutilazioari, eta haurren ezkontza goiztiar eta behartuari.

Sail horrek erabiltzen dituen azken datuen arabera, Euskadi da mutilazioa egiten den herrialdeetako biztanle gehien dituen zazpigarren autonomia-erkidegoa, eta, Katalunia, Madril, Andaluzia, Valentziako Co-munitat, Aragoi eta Kanariak, EAE eta Illes Balears herrialdeetatik datozen 10.000 pertsona baino gehiago dituzten eskualdeak dira. Horrek esan nahi du neska horietako asko Euskal Autonomia Erkidegoan bizi direla, eta, beraz, horren aurka jokatzeak indarra hartzen duela.

Prebentzioko jardunak familiaren integrazioaren testuinguru orokorrean kokatu behar dira. Ildo horretan, lan-, gizarte- eta kultura-alderdietan gure Autonomia Erkidegora "egokitzeko ahaleginak egin behar dira, eta emakumeak ahaldundu behar dira, erabakiak beren uste sendoarekin hartu ahal izan ditzaten", diote txostenean. Testuinguru horretan, neskentzat kaltegarriak diren ohiturak lekuz kanpo geratuko lirateke pixkanaka. "Tamalez, ordea, integrazio hori ez da ohikoena", deitoratzen dute.

Hala, eta ildo horretatik jarraituz, Laguntza soziosanitarioaren bidez egin nahi diren jardunek helburu bikoitza dute: EGMa egin zaien emakume eta nesken osasuna hobetzea eta, oso bereziki, familia-testuinguruagatik bereziki kalteberak diren nesken eta emakumeen kasuan, arriskua detektatzea eta prebeni-tzea. Helburu horiek lortzeko, genero-ikuspegia eta kulturaz gaindiko ikuspegia "kontuan hartuko dituen zeharkako begirada batetik bideratu behar da egiten den guztia". "Eginkizun horrek arrakasta izan dezan, Euskadiko Osasun Sistemako profesionalen diziplinarteko koordinazioa eta beste agente komunitario batzuekiko (lider komunitarioak, hezkuntza-sistema, gizarte-sistema, sistema judiziala eta abar) lankidetza bezain garran-tzitsua da EGMaren zeharkako ikuspegi hori", esan eta erantsi egiten dute: "Beharrezkoa izango da, beraz, emakumearen edo neskaren arretaren eta zainketen jarraitutasuna erraztuko duten baliabide komunitarioen sareari buruzko informazioa izatea eta, arriskua dagoen edota mutilazioa egin den kasuetan, osasun-jakinarazpenerako dauden tresnak eta, beharrezkoa izanez gero, inplikatutako gainerako sektore eta agenteei (adingabeak babesteko erakunde publikoei, fiskaltzari, organo judizialei eta abar) gertatutakoa jakinarazteko ezarritako kanalak ongi ezagutzea". Horrela, EGMa prebenitzeko estrategia hiru mailatan garatu behar da: indibidualan, familian eta, azkenik, komunitatean. Hori dela eta, sail horiek emakumeei laguntzen diete, hiru eremu horiek hartuz eta emakumearen osasunerako hain judutarrak diren ohitura horiek hausten saiatuz.

Gaineratzen dutenez, lor daitekeen prebentziorik eraginkorrena hertsapenean oinarritu ordez konbentzimenduan oinarritzen dena da, betiere errespetutik abiatuta. Oso garrantzitsua da EGMa egiteak dakartzan zigor-ondorioen berri ematea, baina ondorio horiek prebentziorako baliabide hertsigarri gisa baliatzea ez da jardunbide egokia, berehalako arriskua aurreikusten denean prebentziozko konpromisoaren dokumentua erabiltzeko aukeragatik ez bada. "Dokumentu hori ez da gurasoentzako mehatxu-tzat hartu behar. Aitzitik, EGMa saihesteko euskarri eta laguntza izan behar du haientzat".

Nazioarteko eguna. Munduko Osasun Erakundeak erabiltzen dituen datuen arabera, gaur egun 200 milioi emakume eta neska baino gehiago mutilatu dira mundu osoan. Prozedura horretan sartzen dira emakumeen organo genitalak nahita eta arrazoi ez medikoengatik alteratzen edo lesiona-tzen dituzten prozedura guztiak. Euskadik gaur emakumeen mutilazio genitalaren aurkako nazioarteko eguna ospatzen du, Osakidetzak, Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Gizarte Politika Sailak borrokan jarrai-tzen duten lan horretan.

Kalteak. Munduko Osasun Erakundeak berak berresten duenez, prozedura horiek ez dute inolako onurarik emakumearentzat, eta, berez, hemorragiak, kisteak, arazo larriak, erditzearen konplikazioak eta jaioberriaren heriotza-arriskua eragin ditzakete. Haurtzaroan egin ohi da, beti ere 15 urte bete baino lehen. Eta bere praktika arrazoi erlijiosoengandik, sexuagatik edo tradizioagatik izaten da, baina errealitatea da emakumeen eta nesken giza eskubideen urraketa larria dela. Ildo horretatik, Eusko Jaurlari-tzak (Osakidetzak, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika Sailak eta Emakundek) gida bat dute herritarren eskura, emakumeen mutilazio genitalari buruz gaur egun dagoen ezagutza zabaltzeko.

"Eginkizun horrek arrakasta izan dezan, Euskadiko Osasun Sistemako profesionalen diziplinarteko koordinazioa eta beste agente komunitario batzuekiko (lider komunitarioak, hezkuntza-sistema, gizarte-sistema, sistema judiziala eta abar) lankidetza bezain garrantzitsua da EGMaren zeharkako ikuspegi hori", esan eta erantsi egiten dute: "Beharrezkoa izango da, beraz, emakumearen edo neskaren arretaren eta zainketen jarraitutasuna erraztuko duten baliabide komunitarioen sareari buruzko informazioa izatea eta, arriskua dagoen edota mutilazioa egin den kasuetan, osasun-jakinarazpenerako dauden tresnak eta, beharrezkoa izanez gero, inplikatutako gainerako sektore eta agenteei (adingabeak babesteko erakunde publikoei, fiskaltzari, organo judizialei eta abar) gertatutakoa jakinarazteko ezarritako kanalak ongi ezagutzea".