Ama izan eta lan egin; zailtasunak

ana eta familia arrakastaz uztartzeaa zaila da oraindik ere arabar eta euskaldun askorentzat. Hain zuzen, Euskal Estatistika Erakundeak Eustatek egindako azken txostenaren arabera, lana eta familia-betebeharrak bateratzeko zailtasun handia ematen die oraindik ere 2020an lanean zeuden lau pertsonetatik bati.

Hala, eta azterlan horretan aurreratzen dutenez, Euskal Autonomia Erkidegoan lan egiten duten pertsonen %27,7k dio “zailtasun asko” dituela lan-bizitza eta adingabeko seme-alabak zaintzeko. %28,7k dio lan-ordutegia betetzeko eta mendekotasuna duten pertsonak zaintzeko zailtasun bera duela. Eta euskaldunen %25 inguruk diote beren lana eta jarduera pertsonalak bateratzea kostatzen zaiela. Generoaren ikuspegitik, azterlanak erakusten du bizitza pertsonala, seme-alabak eta lana bateratzeko zailtasun handiena emakumeek dutela, gizonekin alderatuta. Izan ere, emakumeak dira haurrak edo mendekotasuna duten pertsonak zaintzeko denbora gehien ematen dutenak.

Txostenean zehazten denez, “seme-alabak eta mendeko pertsonak zaintzen emandako eguneroko denborari dagokionez, aldeak hautematen dira gizonek eta emakumeek emandako denboraren artean”, azaltzen eta gehitzen dute: “Horrela, etxetik kanpo lan egiten duten eta 15 urtetik beherako seme-alabak dituzten emakumeek batez beste 1,2 ordu gehiago ematen dituzte egunean beren zaintzara egoera berean dauden gizonek baino” (4,6 eta 3,4 ordu, hurrenez hurren). Gainera, eta ildo beretik, emakumeen erdiak ( %51,1) egunean bost ordu edo gehiago ematen ditu seme-alabak zaintzen; gizonen kasuan, berriz, ehunekoa %27ra jaitsi egiten da. Lan horrek erakusten du, beraz, emakumeak direla, batez ere, adin txikikoen hazkuntzan indarra eramaten jarraitzen dutenak, gizonezkoak baino denbora gehiago inbertitzen baitute. Frogatzen du, halaber, mendekotasuna duten pertsonekiko eta are etxea garbitzearekiko erantzukizuna ere haiek dutela. “Era berean, lanean ari diren pertsonek beren kargupeko pertsonak zaintzeko ematen dituzten orduei dagokienez, emakume langileek, batez beste, gizonek baino ia hiru ordu laurden gehiago ematen dituzte egunean (2,3 eta 1,6 ordu, hurrenez hurren)”. Ildo horretatik, mendekotasuna duten senideak zaintzen dituzten pertsona okupatuen proportzioa %12koa da gutxi gorabehera, 2019an erregistratutakoaren antzeko balioa. “Proportzio hori areagotu egiten da 55 urtetik gorako taldean, %22,7ra iristen baita”, zehaztu dute.

Arropa-garbigailua jarri, etxea garbitu, janaria prestatu, hautsa kendu, xurgagailua pasatu, plater zikinak garbitu, erosketak egin... emakumeen lana da oraindik ere. Izan ere, datuek agerian uzten dute emakumeen eta gizonen artean dagoen desberdintasun ezkutua. Zenbakitan, hamar gizonetik ia bederatzik, hau da, gizonen %85 inguruk, bi ordu edo gutxiago ematen dituzte lan horietan, eta hamar emakumetik hiruk, berriz, gutxienez hiru ordu ematen dituzte egunean etxea garbitzen.

Eta behin gizonak etxea garbitzen hasten direnean, emakumeek adina denbora ematen dute? Ikerketaren arabera, ez, denbora gutxiago ematen dute. “Gizonek eta emakumeek zaintzan eta etxeko lanetan ematen duten denboraren arteko aldeari dagokionez, datuek adierazten dute denboran zehar murriztu egiten dela”, azaldu dute. Hau da, 2010ean, alde hori ordubetekoa zen etxeko lanengatik, 1,9 ordukoa seme-alabak zaintzeagatik eta 2,4 ordukoa mendekotasuna dutenak zaintzeagatik, baina, 2020an, alde horiek 0,6, 1,2 eta 0,7 ordura murrizten dira, hurrenez hurren.

Horregatik guztiagatik, funtzioen banaketa desorekatuak eragiten du emakumeen %15 baino gehiago “oso gustura ez egotea” bikotekideak etxeko lanetan ematen duen laguntzarekin. Aitzitik, gizon landunen ehuneko handi bat “oso gustura” dago bikotekidearen parte-hartzearekin, eta pozik dauden gizonen ehunekoa ia %70eraino igotzen da. Hala ere, edo horrexegatik hain zuzen ere, “etxeko lanetan ematen duten denborarekin oso gustura daudela adierazten duten gizonen ehunekoa emakumeena bezalakoa da, %46,5 eta %45,2, hurrenez hurren. Bestalde, emakumeek lan-hazkundearekin duten gogobetetzeari dagokionez, nabarmentzekoa da gogobetetasuna txikia dela. Zehazki, lan-sustapenaren alderdiak 4,5 puntu lortu ditu. Gainerakoek, berriz, hobetu egin dute: ordutegien malgutasuna 6,5 igo da, eta oporrak eta baimenak, berriz, 7,3.

Azkenik, biztanle okupatuen %23,5ek normalean bere lanerako ezarritako edo aurreikusitako orduak baino gehiago sartu behar izaten ditu eta % 18,4k batzuetan egiten du. Lanaldiak luzatzeak eragin handiagoa izan du beti gizonetan emakumeetan baino, baina, 2020an, emakumeetan izan du eragin handiagoa; izan ere, gizonen %18,8k eta emakumeen ehuneko oso antzekoak (%18) lanaldia batzuetan luzatzen dute, ia beti luzatzen duten emakumeak gehiago dira, %24,4, gizonen %22,5en aldean. “Igoera nabaritzen da, 2010aren aldean, lanaldia luzatu behar duten pertsonen ehunekoan. Luzapena ohikoa denean, areagotzea 4,7 puntukoa izaten da, eta ehunekoari eutsi egiten zaio, luzapena noizik behingoa denean”, ondorioztatu dute txostenean.

Lana. Lana, familia eta norberaren bizitza uztartzeko neurrien barruan, denbora baterako absentziak biztanle okupatu gehienen esku daude, eta, ondoren, soldatarik gabeko egunak eskatzeko aukera. Gainera, pertsona okupatuen ia erdiak dio zailtasun gutxi dutela eszedentziak edo lanaldi-murrizketak lortzeko. Irteteko ordutegi malgua, kontziliazioa hobetzeko beste tresna bat, hamar pertsona okupatutik hiruk (%32,6) baliatzen dute. Generoaren ikuspegitik, gizonak dira onuradun handienak; izan ere, %35,6k ordutegiaren aldetiko malgutasuna du eta, emakumeen kasuan, %29,3k.

Etxetik. Etxean bertan egiten den lana dela eta, aldeak antzeman dira, halaber, aurreko urtearen aldean; 2019an, lanegunen erdia, gutxienez, etxean bertan lan egiten zuten pertsonen ehunekoa %5,5ekoa zen, eta, 2020an, ehuneko hori % 10,8koa da, baina egia da gehienek (%81,9) ez dutela neurri hori baliatzen.

Zailtasunak. Euskal Autonomia Erkidegoan bizi diren okupatuen %27,7k dio zailtasun ugari dituztela lana eta seme-alaba adingabeen zaintza bateragarri egiteko, eta %28,7k dio zailtasun-maila bera duela mendeko pertsonei arreta emateko orduan, Eustatek prestatutako datuen arabera. Zailtasun-maila altu hori pertsona okupatuen %24,9k ere jaso du, lana eta jarduera pertsonalak uztartzeko orduan. Genero-ikuspegitik, nabarmendu behar da lana bizitzaren alderdi horiekin bateratzeko zailtasun handia dutela adierazten duten okupatuen ehunekoa emakumeetan gizonetan baino handiagoa dela.

Denbora. Seme-alaben eta mendeko pertsonen zaintzan egunean ematen den denbora dela eta, desberdintasunak daude gizonek eta emakumeek erabilitako denboraren artean. Hala, etxetik kanpo lan egiten duten eta 15 urtetik beherako seme-alabak dituzten emakumeek batez beste egoera berean dauden gizonek baino 1,2 ordu gehiago ematen dituzte egunean haien zaintzan (4,6 eta 3,4 ordu, hurrenez hurren). Gainera, emakumeen erdiak, %51,1ek, 5 ordu edo gehiago ematen ditu egunean adingabeak zaintzen, eta gizonen kasuan ehunekoa laurdena da (%27); gehienek (%42,7) 2 ordu edo gutxiago ematen dituzte seme-alaben zaintzan.

Lanean ari direnak. Biztanle okupatuen %23,5ek normalean bere lanerako ezarritako edo aurreikusitako orduak baino gehiago sartu behar izaten ditu eta %18,4k batzuetan egiten du. Lanaldiak luzatzeak eragin handiagoa izan du beti gizonetan emakumeetan baino, baina, 2020an, emakumeetan izan du eragin handiagoa; izan ere, gizonen %18,8k eta emakumeen ehuneko oso antzekoak (%18) lanaldia batzuetan luzatzen dute, ia beti luzatzen duten emakumeak gehiago dira, %24,4, gizonen %22,5en aldean, txostenean azaltzen dutenez.

“Euskal AEko emakume eta gizon okupatuen arteko etxeko lanen banaketa ere oso desberdina da: hamar gizonetik bederatzik -% 84,8- 2 ordu edo gutxiago ematen dituzte eginkizun horietan, eta hamar emakumetik hiruk -% 29,9-, 3 edo gehiago”, azaldu dutenez

“Gizonek eta emakumeek zaintzetan eta etxeko lanetan ematen duten denboran dagoen aldea dela eta, datuek erakusten dute denboran zehar murrizten doala. Nahiz eta 2010ean desberdintasun hori etxeko lanetan 1 ordukoa izan, seme-alaben zaintzarako 1,9 ordukoa izan eta mendekoen zaintzarako 2,4 ordukoa izan, 2020an desberdintasun hori murriztu egin da, eta 0,6 ordukoa, 1,2koa eta 0,7koa da, hurrenez hurren”.