Euskararen ezagutza eta erabilera areagotu egin da Araban

Ez al dakizu euskara dela euskaldun egiten gaituena? Oskorriren Euskal Herrian Euskaraz abesti ezagunak zioen bezala, euskararen erabilerak bihurtzen du, hain zuzen ere, Euskadi bere nortasun propioa duen euskal erkidego bat, mundu osoan euskara errespetu eta babes bereziko kultura-ondasun gisa aitortua delarik.

Hori da, hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzaren eta erakunde publikoen hizkuntza-politikekin batera, azken urteotan Euskal Herrian euskararen ezagutza handitzea lortu duena, atzerakadaren joera historikoari buelta emanez, Arabako lurraldean ere, euskararen ezagutza eta erabilera Bizkaiko eta Gipuzkoako inguruko lurraldeen azpitik joan baitira beti.

Horrela, Gasteizko Udaleko Euskara Sailak DIARIO DE NOTICIAS DE ÁLAVA egunkariari emandako datuen arabera, azpimarratzekoa da 2021ean Gasteizek 4 urtetik gorako 237.141 biztanle zituela erregistratuta. Hau da, 2011n baino 11.395 herritar gehiago. % 28,9 euskaldunak dira (7,4 puntuko igoera 2011ren aldean), % 16,3 euskaldun hartzaileak dira (euskara ulertzen dute nahiz eta ez duten erabiltzen) eta % 54,8 gaztelaniaz soilik hitz egiten dute (4,1 puntu gutxiago 2011ren aldean). Datu horiek ere estatistika garrantzitsua uzten dute: Gasteizko lau herritarretatik bat euskalduna da. Generoaren arabera, datuak altuagoak dira emakumeen artean gizonen artean baino. Ez da kopuru esanguratsua, baina adierazten du emakumeak direla hizkuntza hori gehien dakitenak eta emakume euskaldun gehiago daudela gizonak baino.

Udalak emandako datuekin jarraituz, bi urtetik gorako biztanleen % 29,8 euskalduna da, eta % 28,9 lau urtetik aurrera. Horrek esan nahi du, bi urte baino gehiagoko biztanleria kontuan hartuta, euskaldunen eta ia euskaldunen kopurua (dakitenak baina hitz egiten ez dutenak) euskal hizkuntza ez dakitenena eta hitz egiten ez dutenena baino handiagoa dela. Hau da, gaur egun, Gasteizen, gehiago dira euskara ulertzen duten gasteiztarrak ulertzen ez dutenak baino.

Ildo beretik, azpimarratzekoa da euskarak garrantzi handiagoa hartzen duela adin-tarte batzuetan besteetan baino. Adibidez, bost eta 15 urte bitartean daude euskaldun gehien. Hori, neurri handi batean, hizkuntzak D ereduaren bidez ematen eta bultzatzen duen hezkuntzaren bultzadari esker gertatzen da. Eredu horretan euskara da ikastetxeetako hizkuntza nagusia. Horrela, euskal haurtzaroan hizkuntzaren ezagutza bermatzen da, irakasleek eta etxean hizkuntza praktikatzen ez duten ikasleek transmititzen dutena, eta hobetu eta sendotu egiten da hezkuntza-esparruetatik kanpo hitz egiten duten ikasleen artean. Kopuruari dagokionez, bost eta bederatzi urte bitarteko adin-tartean 12.873 pertsona daude, eta horietatik % 71,1 euskaldunak dira.

Beste % 27,5 hartzaileak dira, hau da, hizkuntza ezagutzen dute, hitz egiten ez badute ere. 10-14 urteko adin-tartean, % 84,6 euskaldunak dira eta % 13,9 euskaldun hartzaileak. 15-19 urteko adin-tartean, 11.643 nerabeetatik, % 82 euskalduna da, eta % 12,8k badaki euskaraz hitz egiten ez badu ere. Adin horietatik aurrera, estatistikek behera egin dute euskararen ezagutza-ehunekoan, adinekoenen artean. Adibidez, 60-64 urte bitarteko biztanleen artean, ehuneko hamarrek bakarrik dakite euskaraz, 65-69 urte bitartekoen artean % 5,7 da euskalduna, eta 70-74 urte bitartekoen artean, Gasteizen % 3,7k bakarrik daki euskaraz. Datu horien ondorio gisa, aipatzekoa da 5-19 urtekoen kasuan hamarretik zortzi euskaldunak direla eta % 3k bakarrik ez dutela euskara ulertzen. Euskaldunen indize handiena 10-14 urteko adinari dagokio: % 84,6 euskalduna da eta % 1,5 baino ez da euskara ulertzeko gai.