Indarkeria matxista digitala gero eta emakume gehiagori eragiten dien errealitatea da. Biolentziarik gabeko Emakume Gazte App-ak Federazioaren txostenaren arabera, elkarrizketatutakoen %57,9 presionatuta sentitu dira Tinderren geratu ziren gizonekin sexu-harremanak izateko, eta Tinderren bidez hitzorduak izan zituzten emakumeen %21,7k adierazi zuten indarkeria esplizituaren bidez sexu-harremanak izatera behartu zituztela.
Ez dira egoera horren eragina erakusten duten zifra bakarrak. Nazio Batuen Garapen Jasangarrirako Banda Zabalaren Batzordeak argitaratutako azterlan baten arabera, emakumeen %73k genero-indarkeriaren ildotik bizi izan zuten, eta erasotzaileen %61 gizonak ziren. Beste iturri batzuen arabera, emakumeen %23k gutxienez lineako jazarpena jasan du bere bizitzan behin, eta kalkulatzen da hamar emakumetik batek ziberindarkeria moduren bat jasan duela 15 urtetik, aipatutako txostenean adierazten den bezala.
Adituen arabera, indarkeria matxista digitala edozein indarkeria matxista bezala defini badaiteke ere zentzu zabalean eta osagai digitala badu ere, ez da Internet iritsi aurretik gizartean gertatzen zen genero-indarkeria mota bat. Berrikuntza da orain kanal batzuek erraztu edo areagotu egin dezaketela.
"Fenomenoa bera da, baina aztertu behar dugu nola eragiten duten teknologia horiek teknologiak sortzen duen exazerbazioan, jarraitutasunean eta aniztasun-sentsazioan, jende asko egon baitaiteke aldi berean akosua egiten. Ezin dugu pentsatu digitala % 100 digitala denik, beti dago segida bat bizitza digitalaren eta bizitza fisikoaren artean", azaldu du Maria Olivellak, Universitat Oberta de Catalunyako (UOC) Berdintasun Unitateko koordinatzaileak. Gogoratu du indarkeria matxista alderdi fisikoan hasi eta digitalean jarraitu daitekeela, digitalean hasi eta fisikoan jarraitu edo bi espazioetan batera mantendu.
Hala ere, badira arazo espezifikoak sortzen dituzten teknologiak. Zigor Kodeari dagokionez, sekretuak aurkitu edo ezagutaraztearen barruan sartzen den indarkeria matxista digitala da dokumentuak atzematea edo komunikazioak atzematea, datu informatikoak aldatzea eta irudiak edo ikus-entzunezko dokumentuak baimenik gabe zabaltzea. "Alderdi fisikoan bazegoen: kartak, argazkiak, bideoak… lapurtzea. Baina mundu digitalean askoz ere gehiago laguntzen diguten teknologiak daude", azaldu du Olivellak.
Indarkeria matxista digitalen ohiko beste delitu batzuk dira erabiltzailearen baimenik gabe sistema informatikoetara sartzea eta haiek erabiltzea; horien bidez, gailuetan pasahitzak kopiatzen dituzten troiatarrak edo programak sar daitezke. Era berean, datu informatikoak ezabatu edo hondatzea eta sistema informatikoen funtzionamendua oztopatzea edo etetea indarkeria matxista digitaltzat har daitezke, kasuen arabera. Edo agiri pribatuak edo ziurtagiriak faltsutzea, Zigor Kodeak gezur informatikotzat jotzen dituenak.
Gainera, Maria Olivellak dioenez, indarkeria matxista digitalean maiz erabiltzen den mekanismo bat phishinga da, hau da, mezu baten bidezko engainua. "Gunean klik egitean, ordenagailuan sartzen dira eta datu pertsonalak lapurtu eta erreskatea eska dezakete", azaldu du. Delitu horiei guztiei ziberdelitu sexualak gehitu behar zaizkie, hala nola sareetako edozein jazarpen edo engainu pederasta (grooming ingelesez): 16 urtetik beherako pertsona bat engainatu eta sexu-harreman baterako engainatu edo baliabide digitalen bidez material pornografikoa eman.
Indarkeria matxistaren delitua mundu digitalean edo fisikoan gertatzen bada ere, ondorio larriak ekar ditzake. "Indarkeria matxista digitalak oso ezaugarri zehatzak baditu ere, oso erreala eta fisikoa da, eta ondorio larriak ditu", adierazi du UOCeko Berdintasun Unitateko koordinatzaileak.
Amnistia Internazionalak egindako eta ONTSren txostenean jasotako inkestaren arabera, sare sozialetan jazarpena jasan zuten emakumeen % 55ek adierazi zuen ez zirela gai beren eguneroko jardueran arreta jartzeko; % 54k izu-, antsietate- edo estres-krisiak izan zituzten; % 57k, berriz, Internet edo gizarte-sareak erabiltzeko gogoa izan zuten, eta % 54k sentipen hori izan zuten mezu elektronikoak edo jakinarazpenak jasotzean.
Rocío Pina UOCeko Psikologia eta Hezkuntza Zientzietako irakasleak azaltzen duenez, sexu-askatasunaren aurkako delitu baten biktimek irrealtasun-sentsazioa izan dezakete berehala, eta, ondoren, beldur bizia, lotsa, errua eta defentsa-gabezia. "Nahasita eta desorientatuta sentituko dira, eta, oro har, gertatutakoaren aurrean kontrol-galeraren sentimendua nagusituko da, eta gertaerak nola interpretatu eta jokatu ez jakiteagatiko itxaropenik eza", adierazi du. Eta gogorarazi du garrantzitsua dela lehenengo emozio-afekzio horiek epe ertainean edo luzean nagusitzen ez direla zaintzea eta kontrolatzea, eta, jarduketa eta esku-hartze integraletik aurrera, epe ertain edo luzean gerta daitezkeen errebeliktimizazioa eta koadro psikopatologikoak saihestea.
Zer egin egoera honen aurrean? Txostenean hauxe erantzun dute: "Aipatutako delituetako edozeinen biktima izan bazara, adituek Polizian salaketa jartzea gomendatzen dute, kasu askotan delitu penalak baitira. Halaber, gomendagarria da laguntza psikologikoko udal zerbitzuetara edo doako laguntza zerbitzuetara joatea".
Delitu horiei aurrea hartzeko moduari dagokionez, Rocío Pinaren iritziz, garrantzitsuena da sentsibilizatuko duten baliabideak aktibatzea, txikitatik sexu-ezagutza eta -heziketa egokia sustatuz, indarkeriazko ereduak zabal ez daitezen. "Gizarte-esparrutik sustatu behar dugu prebentzioa, ekintza horiek identifikatzen hezi behar dugu, eta, hala eginez gero, salaketa sustatu", azaldu du.
"Indarkeria matxista digitalek zer forma espezifiko hartzen dituzten hautematen hasi gara. Gainera, legeetan eta politika publikoetan sartzen hasi gara. Oraindik oso hasiak gara aztertzen", dio Olivellak. "Unibertsitate digital gisa, gure detektatzeko, ekiteko eta konpontzeko sistemak egokitzen ari gara, forma digital horietara egokitu daitezen. Era berean, indarkeria matxisten diagnosia egin dugu UOCen, eta bertan forma digitalen irismena detektatu dugu. Asko dugu ikasteke", azpimarratu du profesionalak.
Azkenik, teknologia eta tresna digitalak sortzen dituzten pertsonek indarkeria matxista digitalean erantzukizunik badute, UOCeko Informatika, Multimedia eta Telekomunikazio Estudioetako irakasle Susanna Tesconiren ustez, "gobernantzaren eta zenbait gauza sustatzen dituzten negozio-ereduen arazoa da. Horregatik, gakoa beti dago deszentralizazioan".
Hori dela eta, Interneteko guneak, hala nola fedibertsoa, indarkeria matxista digitalari aurre egiten lagun dezaketen sare sozial konbentzionalen alternatiba dira. Gune hori, unitate zentral batetik kudeatuta egon beharrean, uharte txikitan banatzen da, botere gutxiago duten komunitate txikiagoetan, txostenean ondorioztatzen denez.
